Tự sự hóa thơ ca: Cách tiếp cận văn bản ấn tượng lớp10D2 Wellspring


Tự sự vốn là một là một thể loại văn bản quen thuộc đối với học sinh. Tuy nhiên “tự sự hóa” một tác phẩm thơ ca là một vấn đề còn khá mới mẻ, đòi hỏi học sinh phải có sự tưởng tượng phong phú cùng vốn ngôn từ dồi dào.

Vừa qua, trong bài viết hệ số 2 lần thứ 3, với đề bài “Dựa vào hoàn cảnh sáng tác, nội dung và  phần phân tích kiến thức cơ bản bài thơ “Độc Tiểu Thanh kí”, anh (chị) hãy hóa thân thành tác giả Nguyễn Du để kể lại chuyến viếng thăm mộ nàng Tiểu Thanh ở Cô Sơn, Tây Hồ nhân chuyến đi xứ sang Trung Quốc”, học sinh Vũ Hiền Anh lớp 10D2-MU (do thầy Nguyễn Tiến Hiệp giảng dạy) đã có một bài viết rất xuất sắc và thú vị, thể hiện cách nhìn độc đáo của mình về bài thơ bằng cách “tự sự hóa”. Qua bài viết, ta có thể thấy văn học chưa bao giờ hết hấp dẫn, quan trọng là học sinh sẽ được tiếp cận và thẩm thấu văn bản như thế nào là tốt nhất.

Dù mắc một vài lỗi diễn đạt song bài viết được thầy Tiến Hiệp đánh giá khá tốt. Đây cũng là một trong những bài mẫu được đọc trước lớp. Dưới đây là phần trích nguyên văn bài làm của bạn Hiền Anh :

1

Ảnh chụp bài viết của bạn Hiền Anh

“Trung Quốc và Việt Nam ta là hai nước láng giềng. Chính vì lí do này, cùng với mong muốn giữ được mối thâm giao, hữu hòa giữa hai nước, Nguyễn Du ta đã vinh dự được triều đình đặt lên vai trọng trách đi sang xứ người. Chuyến đi này không chỉ được kì vọng trong việc giữ được quan hệ giữa hai nước mà còn là cơ hội cho ta có thể học hỏi được nền văn hóa và phong tục nơi đây. Sau những ngày dài trên xe ngựa, ta đã chính thức được đặt chân đến mảnh đất phồn hoa, hưng thịnh này. Ta thật sự choáng ngợp trước sự tấp nập, phong cảnh nên thơ đến đắm lòng người. 

 

2

Chân dung đại thi hào Nguyễn Du (nguồn : internet)

Dưới những đặc ân và sự tiếp đãi nồng hậu của nhà vua, ta đã có dịp được tham quan và xem xét một số văn thư. Ta ngồi nghiền ngẫm hàng giờ, một số tác phẩm có bút pháp thật tài tình, đến lay động lòng người. Trong lúc say sưa, ta vô tình thấy một quyển sách với tựa đề “ Tiểu Thanh truyện”. Lật từng trang sách, ta như được sống và chứng kiến lại cuộc đời của nàng Tiểu Thanh. Giữa nỗi bang hoàng, ta nhận ra rằng cái chế độ đa thê tàn bạo, sự trọng nam khinh nữ không chỉ tồn tại ở Việt Nam. Ngay trên chính mảnh đất phồn hoa, phát triển này, nó cũng đang hàng ngày gặm nhấm, làm khổ bao nỗi lòng người con gái. Nàng Tiểu Thanh với sắc đẹp, tài hoa hơn người, vậy mà cũng không thể thoát khỏi vòng đời nghiệt ngã. Thân người phụ nữ phải chịu cảnh chung chồng, bị đày đọa bởi người vợ cả ghen tuông bóng gió. Đến ngay cả những di bút của nàng mà cũng bị người đời đem đốt bỏ, xem mà khiến ta quặn thắt cả tâm can. Ta quyết định đích thân tới mộ nàng, với ý nguyện có thể thắp cho nàng một nén hương, mong có thể phần nào nguôi đi sự tủi hận, cô đơn của nàng.

3

Cảnh đẹp Tây Hồ (nguồn : internet)

Tây Hồ nổi tiếng là một danh lam thắng cảnh, và chính ta cũng không khỏi trầm trồ trước vẻ đẹp của nó. Thế nhưng, dường như nó chỉ đẹp ở vỏ bọc bên ngoài, ta cảm nhận được rằng cảnh sắc nơi đây sao mà buồn, mà hoang tàn quá. Cảnh vật hiu quạnh như nói thay lòng người vậy. Ta đứng đó, chơi vơi, duy chỉ còn ta và nấm mộ của nang cùng với khói hương lan tỏa. Qua những dòng chữ trong câu chuyện, nàng như hiện lên trước mắt. Nàng thật đẹp, nhưng vẻ đẹp lại mong manh, pha chút đượm buồn. Đúng vậy, đến như ta, một đấng trượng phu, không phải nếm trải những tủi hổ của phận làm con gái mà trong lòng còn dâng lên biết bao sự xót xa, thương cảm. Huống chi nàng, nạn nhân phải sống trong những ngày thảm kịch, biết lấy lời lẽ nào để nói lên sự đau khổ, ai oán của nàng ?! Bất giác, ta thốt lên:

“Tây Hồ hoa uyển tẫn thành khư

Độc điếu song tiền nhất chỉ thư”

Cuộc đời của nàng chính là như thê, vẻ đẹp lay động lòng người nhưng lại bị tàn phá bởi sự khổ đau. Đến lúc chết đi, cũng chẳng được nghe một lời thương cảm từ cái cuộc đời đầy sự bất công này. Chắc hẳn, những bài thơ của nàng nếu còn có thể giữ lại, nó không thể không được gắn cho hai chữ “ tuyệt tác”. Thế nhưng, những bài thơ ấy đã không thể thoát khỏi sự độc ác của người vợ cả. Hỡi ôi, người thì đã mất, tại sao lòng đố kị vẫn còn, để nỡ lòng  phá hủy cả phần tinh thần, phần tâm hồn đi như thế. Hẳn có là bậc thánh nhân cũng không đủ  vị tha cho sự độc ác này, nàng nhất định phải ai oán lắm.

“Chi phấn hữu thần liên  tử hậu

Văn chương vô mệnh lụy phần dư”

Đúng rồi, ta sẽ làm một bài thơ dành tặng nàng, việc duy nhất ta có thể làm được để phần nào xoa dịu đi nỗi đau của nàng. Chép liền bốn câu vừa rồi xuống cuốn sổ nhỏ, ta tiếp tục lạc vào trong những suy nghĩ mông lung. Kể ra, đời cũng thật lắm oái oăm, mong là nào có ai trong chúng ta có thể thoát khỏi vòng tròn nghiệt ngã ấy. Trăm sự bất công, đói khổ, loạn lạc ta đề muốn kêu cho thấu trời thấu đất. Thế nhưng, ông trời nào có đứng lên để giúp ta, nếu có, thì cớ sao vẫn còn những sự bất công đến nghiệt ngã như vậy. Thói đời xưa nay vẫn vậy, “hồng nhan thì bạc mệnh” những chuyện như vậy, trời đất có thấu. Và rồi, ta nhận ra, ta cũng như nàng, cảm thông với nàng rồi lại giật mình, ta liệu có thoát khỏi cái vòng đời ngang trái này. Ta cười, cười vì tự hỏi tri kỉ của ta là ai, ai là người ở cạnh ta, có thể hiểu thấu, có thể cảm thông cho ta. Tiểu Thanh ạ, thì ra là thế, thì rat a cũng chỉ nhỏ bé như nàng thôi. Người ta nói ta là bậc kì tài, vua tin tưởng giao cho ta trọng trách đi sứ sang Trung Quốc. Thế nhưng, có mấy người là đối đãi thật tâm với ta. Hay trong vòng đời này, lúc nào sẽ là lúc ta rơi vào cái bẫy của sự đố kị trong lòng người. Sau cùng, cũng chỉ còn mình ta, mình ta đương đầu với dòng đời, chống chọi để nhất thời có thể trụ vững.

“Cổ kim hận sự thiên nan vấn

Phong vận kì oan ngã tự cư”

Ta ngâm lên và rồi lại một lần nữa bật cười, thôi thì mạn phép cho ta và nàng được xếp chung trên một con thuyền. Con thuyền của những người không thể tự nắm giữ được số phận của chính mình, chỉ có thể hi vọng lòng người bớt phần khắc nghiệt. Nàng dù nằm đây, trải qua bao nhiêu cô đơn tủi cực. Thế nhưng, coi như giờ đây đã có ta hiểu được phần nào nỗi lòng nàng. Rồi đến lúc ta cũng không thể tránh khỏi vòng sinh tử, đến lúc chỉ còn bút tích của ta, liệu có ai thương nhớ đến ta không!? Hai câu cuối bài thơ, ta coi như mượn thơ gửi nỗi lòng của ta vào đấy.

“ Bất tri tam bách dư niên hậu

Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như”

4

Xế chiều, cũng đến lúc phải lên xe đi về, ta đành tạm biệt nơi đây. Những nỗi niềm của ta xin tạm khép lại, để những dòng thơ lại tặng nàng.

Học sinh: Vũ Hiền Anh – Lớp 10D2 – MU