PEN 2019 và 3 thay đổi lớn trong phương pháp giảng dạy


Cảm xúc, ấn tượng và bất ngờ là ba từ để nói về 2 ngày trải nghiệm tư duy giáo dục khai phóng tại Hội thảo đào tạo thực hành PEN (Pioneering Educators Network) của Đại học Fulbright Việt Nam. Trở về với nguồn cảm hứng đó, cô Ngô Mai Hương – giáo viên ESL trường THPT Wellspring đã chia sẻ về những sự thay đổi lớn lao mà cô đã thu nhận được và áp dụng trong giảng dạy sau khóa học.

Đi tìm “Thiên nga đen”

Thiên Nga Đen là từ được dùng để nói tới những sự vật, sự việc mà khi xảy ra có khả năng đập tan mọi niềm tin tồn tại trước đó. Đơn giản là vì người ta vẫn nghĩ thiên nga phải là màu trắng. Cho tới thế kỉ 17, lần đầu tiên người ta thấy thiên nga màu đen ở Úc. Vậy nên khi nói tới “thiên nga đen” là ám chỉ những việc tưởng chừng như không bao giờ có thể xảy ra.

Một học sinh đã từng hỏi tôi:

– Cô học xong có việc làm ổn định tại trường rồi còn đi học làm gì nữa thế ạ?

– Trời ơi, never stop learning chứ con!!!

Tôi tin là cô bé cũng vừa thấy một chú “thiên nga đen”, hóa ra làm cô giáo rồi vẫn còn đi học liên tục.

3-thay-doi-lon-lao-trong-phuong-phap-giang-day-fullbright

Ví dụ về Thiên Nga Đen – Giá sách đặt trong khu Restroom của Fulbright

Tư duy giáo dục khai phóng mà PEN mang lại là “thiên nga đen” đối với tôi. Trong rất nhiều năm làm việc với học sinh, tôi vẫn luôn đau đáu một câu hỏi rằng: “Mình và các đồng nghiệp đã làm gì với những đứa trẻ, để chúng cứ nhấp nhổm chờ tiếng trống tan trường???”. PEN đã trả lời cho tôi câu hỏi đó.

Lý do là bởi vì chúng tôi – giáo viên, luôn mang lại “đáp án” cho những tò mò của con trẻ. Lời giải cho một bài toán, lý giải cho một hiện tượng vật lý, bài bình mẫu cho một câu thơ…. Bao lâu nay, hóa ra chúng ta luôn đặt những câu hỏi đóng cho học sinh. Và có bao giờ bạn tự hỏi làm thế nào để có thể đặt được câu hỏi có giá trị tìm tòi cao cho cả thầy và trò.

Bản chất của việc kích thích và nuôi dưỡng trí tò mò là chẳng có câu trả lời nào cả. Khi đã có câu trả lời rồi, động lực gì để chúng ta tìm hiểu tiếp. Không có câu trả lời đúng và cũng không có câu trả lời sai. Quan trọng nhất là quá trình mà các em đi tới đáp án của riêng mình và các thầy cô phải “dám” buông để các con được thỏa sức tìm tòi, được đặt những câu hỏi ngoài giáo án mà chúng đang rất băn khoăn. Thay vì bắt đầu câu hỏi “Thủy triều là gì?”, hãy để các em thấy hiện tượng đó và tự hỏi về nó theo nhiều cách khác nhau. Đó chính là lúc các em tư duy và khám phá.

3-thay-doi-lon-lao-trong-phuong-phap-giang-day

Ví dụ về việc để học sinh tự đặt câu hỏi và tự tìm câu trả lời

Hãy tin rằng các em có thể hỏi và sẽ tự tìm được đáp án của riêng mình.  

Để hiểu rõ hơn, các bạn có thể tìm đọc thêm cuốn Thiên Nga Đen của Nassim Nicholas Taleb và Make Just One Change” – Teach students to ask their own questions_ Dan Rothstein và Luz Santana

Think Out Loud – Nói ra suy nghĩ của mình

Tôi cũng hay băn khoăn tự hỏi, sao nhiều người giỏi thế? Mọi người nghĩ gì, tư duy như thế nào, phân tích, nhìn nhận vấn đề này như thế nào? “How?” Nhưng những quá trình này diễn ra trong đầu “những người giỏi”, làm sao mà mình biết được?

Học kiểu POGIL (Process Oriented Guided Inquiry Learning), nói suy nghĩ của mình ra là một cách chia sẻ tuyệt vời. Chẳng hạn, trước một vấn đề, giáo viên sẽ nói là “Khi đọc đề bài như thế này thì thầy nghĩ….., nhưng cái đó không hợp lý, nên thầy sẽ thay nó bằng….Sau đó thầy so sánh…..thì thầy nhận ra là…….” Đó là những gì diễn ra trong đầu giáo viên.

Với phương pháp này, giáo viên đã cho học sinh thấy được quá trình suy nghĩ của mình diễn ra như thế nào. Đối với học sinh, khi làm việc nhóm, học sinh cũng được yêu cầu nói ra tiến trình suy nghĩ của mình để một học sinh khác học hỏi, trao đổi từ chính những tư duy của bạn bè mình. Từ đó học sinh cùng đưa ra một kết luận về vấn đề cho nhóm mình.

Các bạn quan tâm cũng có thể tự tìm hiểu thêm tại https://pogil.org/ và cuốn “Make Thinking Visible”- Ron Richart et al.

Ứng dụng tinh thần khai phóng trong giảng dạy

“Nhưng” có lẽ là từ tôi nghe được thường xuyên nhất trong buổi hội thảo. Rất nhiều lý do khách quan và chủ quan như chương trình của bộ, bối cảnh nhà trường, sự tiếp thu của học sinh, v…v… Làm thế nào để ứng dụng tinh thần khai phóng trong việc dạy và học trong điều kiện còn nhiều hạn chế?

Theo tôi, có 4 bước đơn giản mà các thầy cô có thể áp dụng:

Bước 1: Đọc về chia sẻ của đồng nghiệp đã tham gia PEN 2019

Bước 2: Bạn không cần ngày nào cũng khai phóng đủ 45 phút hay 1 tiết như họ dạy. Nhưng nếu có thể, hãy tận dụng 5 phút đầu giờ, 10 phút khi có tiết ôn tập, hãy tranh thủ thử một chút giờ sinh hoạt lớp, v…v… Các thầy cô hãy cố gắng tìm cách ứng dụng khai phóng theo điều kiện cho phép tại nơi mình giảng dạy.

Bước 3: Năm sau đi PEN chia sẻ case study thành công của mình, hoặc chia sẻ trong các buổi sinh hoạt tổ, nhóm ở trường.

Bước 4: Tiếp tục học và tham gia các hội thảo giáo dục khác để phát hiện ra nhiều điều “Thiên Nga Đen” nữa.

Điều cuối cùng mà tôi vô cùng tâm đắc từ PEN đó là những người truyền cảm hứng cho chúng tôi đều có chung một đặc điểm là “reader and doer”, tức là những người chịu khó đọc sách và thực sự thực dám thử làm để có thể mang tới cho chúng tôi những ví dụ rất thực tiễn và thuyết phục. Những thầy cô chưa có điều kiện tham dự PEN 2019 có thể tìm những cuốn sách được giới thiệu trong bài viết này để tìm hiểu thêm. “Nghề giáo sẽ tốt đẹp trở lại”, chúng tôi tin là vậy!

(Cô Ngô Mai Hương – Giáo viên ESL trường THPT Wellspring)