Trong kỷ nguyên bùng nổ công nghệ, trẻ em Việt Nam đang lớn lên giữa hai thế giới: thực và số. Sự kết nối ấy mở ra nhiều cơ hội học tập, sáng tạo, tiếp cận tri thức nhưng cũng đi kèm những hiểm họa ngày càng tinh vi.

Là người có nhiều năm nghiên cứu và triển khai các sáng kiến công nghệ giáo dục, bà Vũ Kim Chi – Cán bộ Giáo dục, Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) Việt Nam, chuyên gia chuyển đổi số trong giáo dục đã có những chia sẻ thẳng thắn về vấn đề an toàn số cho trẻ em tại Phiên đối thoại: “Từ An ninh mạng Toàn cầu đến Công dân toàn cầu - Giáo dục trong kỉ nguyên số” thuộc sự kiện Cyber Peace 2025 do Hệ thống trường Phổ thông Liên cấp Song ngữ Quốc tế Wellspring tổ chức. 

Hai góc nhìn: Người mẹ và người làm giáo dục

Trước câu hỏi “Làm thế nào để trẻ em thoát khỏi những cạm bẫy trên không gian số?”, bà Vũ Kim Chi cho rằng bản thân mang hai vai trò đặc biệt khi tiếp cận vấn đề này.

Thứ nhất, với tư cách người mẹ của một bé 7 tuổi, bà hiểu rõ trẻ em hôm nay sinh ra giữa thời đại đầy biến động: lứa tuổi mầm non bị ảnh hưởng bởi COVID-19, vừa trưởng thành trong môi trường thực, vừa tiếp xúc sớm với môi trường số. “Thế giới của con đan xen liên tục giữa thật và ảo. Điều khiến tôi trăn trở là làm sao để con tận dụng công nghệ một cách thông minh, sáng tạo nhưng vẫn được bảo vệ an toàn”, bà chia sẻ.

Thứ hai, ở vai trò Cán bộ Giáo dục của UNICEF Việt Nam, bà Chi đồng hành cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo trong nhiều chương trình thúc đẩy kỹ năng số, kỹ năng AI cho học sinh. Theo bà, chuyển đổi số trong giáo dục là xu thế không thể đứng ngoài cuộc. Công nghệ giúp trẻ em tiếp cận thông tin, học tập sáng tạo, mở rộng cơ hội phát triển năng lực và thực hiện quyền được giáo dục.

Tuy nhiên, mặt trái của môi trường số cũng đầy đáng lo ngại. Trẻ em phải đối mặt với nhiều rủi ro: lộ thông tin cá nhân, bị dụ dỗ, tiếp xúc nội dung độc hại, bạo lực, lừa đảo, hay nghiêm trọng hơn là bóc lột tình dục trực tuyến. “Những nguy cơ đó khiến phụ huynh thực sự lo lắng. Việc những sự kiện như của Wellspring thu hút đông đảo phụ huynh và học sinh tham gia cho thấy cộng đồng đang rất quan tâm vấn đề này. Điều đó khiến tôi cảm thấy vui mừng”, bà Chi nói.

Trẻ em – trung tâm của các giải pháp an toàn số

Theo bà Chi, UNICEF luôn coi trẻ em không chỉ là đối tượng cần bảo vệ, mà còn là chủ thể của các giải pháp. Nhiều sáng kiến quốc tế của UNICEF hiện do chính thanh thiếu niên đề xuất và triển khai.

Một trong các sáng kiến quy mô lớn do UNICEF điều phối đã thu hút 39 triệu trẻ em và thanh thiếu niên trên toàn cầu, với 99 quốc gia tham gia. Riêng Việt Nam, có tới 20.000 thanh thiếu niên tham dự khảo sát về bắt nạt trực tuyến. Kết quả cho thấy: 5 học sinh thì có 1 em từng bị bắt nạt trên mạng, nhưng khi được hỏi “em tìm kiếm sự trợ giúp ở đâu”, rất nhiều bạn tỏ ra lúng túng vì thiếu kênh hỗ trợ rõ ràng.

“Con số đó nhắc chúng ta rằng môi trường số an toàn chỉ có thể được tạo dựng khi người lớn lắng nghe tiếng nói của trẻ. Các em hiểu rõ nhất những gì mình đang đối mặt và chính các em có thể đề xuất những giải pháp hiệu quả, gần gũi với cuộc sống của mình”, bà Chi nhấn mạnh.

Trong suốt nhiều năm, UNICEF đã phối hợp chặt chẽ với Chính phủ Việt Nam trong lĩnh vực bảo vệ trẻ em trên môi trường số. Từ năm 2019, UNICEF cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xây dựng khung năng lực số, đưa nội dung: an toàn số, phòng chống bạo lực học đường trên môi trường mạng, ứng xử văn minh trực tuyến vào chương trình đào tạo chính thức cho học sinh và giáo viên.

Bên cạnh đó, UNICEF triển khai hàng loạt chương trình tập huấn quy mô lớn nhằm: bồi dưỡng kỹ năng số và kỹ năng an toàn số cho giáo viên, nâng cao nhận thức của học sinh, xây dựng nền tảng để trẻ em tự đề xuất giải pháp về sức khỏe tâm thần, tâm lý học đường, và an ninh mạng.

“Trẻ em cần được bảo vệ, nhưng cũng cần được trao quyền. Khi có cơ hội tiếp cận công nghệ đúng cách, các em có thể trở thành người kiến tạo những sản phẩm số có ích cho cộng đồng”, bà Chi khẳng định.

Khi được hỏi về giải pháp hợp tác sâu hơn giữa UNICEF và các trường học tại Việt Nam, bà Chi cho rằng xây dựng môi trường số an toàn là trách nhiệm của toàn xã hội như: Chính phủ định hướng chính sách và tạo khung pháp lý. Nhà trường giữ vai trò trung tâm trong giáo dục kỹ năng số cho học sinh. Doanh nghiệp công nghệ cung cấp các giải pháp hữu hiệu như bộ lọc nội dung xấu, công cụ giám sát an toàn cho trẻ. Tổ chức quốc tế như UNICEF hỗ trợ đào tạo, nghiên cứu và triển khai sáng kiến. Phụ huynh là người đồng hành gần gũi nhất với trẻ mỗi ngày.

“Doanh nghiệp hoàn toàn có thể cùng Chính phủ và nhà trường tạo ra những giải pháp thực tiễn giúp trẻ em được bảo vệ. Còn UNICEF, với kinh nghiệm nhiều năm, luôn sẵn sàng đồng hành để nâng cao năng lực và nhận thức về an toàn số trong ngành giáo dục”, bà Chi nói.

Tại sự kiện, bà dành lời khen đặc biệt cho Trường Wellspring – một trong những đơn vị đi đầu trong phong trào bảo vệ trẻ em trên môi trường số thông qua mô hình mô phỏng phiên họp UNICEF. Theo bà, đây là cách giáo dục rất hiệu quả: thay vì truyền đạt lý thuyết khô khan, học sinh được trải nghiệm thực tế, tham gia tranh luận, thể hiện chính kiến và tự dẫn dắt vấn đề.

Sáng kiến số – tạo cơ hội cho trẻ em ở vùng khó khăn

UNICEF cũng chú trọng đến nhóm trẻ em ở vùng khó khăn, vùng sâu vùng xa – nơi khả năng tiếp cận Internet còn hạn chế. Nhiều sáng kiến đã được triển khai, tiêu biểu như: đưa thiết bị công nghệ mới về Việt Nam để học sinh sử dụng trong các dự án giải quyết vấn đề xã hội như biến đổi khí hậu hay bắt nạt học đường; mở các sân chơi sáng tạo số cho thanh thiếu niên; thúc đẩy chương trình kỹ năng số, kỹ năng tư duy phản biện, giao tiếp và bảo vệ sức khỏe tinh thần.

“Chúng tôi mong muốn mọi trẻ em Việt Nam, dù ở thành thị hay miền núi, đều có cơ hội bình đẳng để học tập trong môi trường số an toàn và lành mạnh”, bà Chi bày tỏ.

Cuối phần chia sẻ, bà Chi nhấn mạnh rằng thế hệ trẻ sinh ra trong một thời đại hoàn toàn khác, phải đối mặt với nhiều áp lực vô hình từ mạng xã hội, thành tích, sự so sánh và tốc độ thay đổi chóng mặt của công nghệ.

“Trong 15–20 năm tới, các em sẽ là thế hệ gánh vác trọng trách chuyển đổi số mạnh mẽ nhất. Vì vậy, điều quan trọng nhất là tin tưởng – tin vào bản thân, tin vào khả năng kết nối và hợp tác. Chỉ khi có niềm tin và được trao quyền, các em mới đủ bản lĩnh bước đi an toàn trong thế giới số đầy phức tạp”, bà nhắn gửi.

Bà đồng thời kêu gọi giáo viên và phụ huynh mở lòng hơn để lắng nghe trẻ, cùng xây dựng một môi trường mạng tích cực, nơi trẻ em cảm thấy được bảo vệ, được hỗ trợ và được khuyến khích phát triển.

Với sự chung tay của Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp, các tổ chức quốc tế và đặc biệt là chính trẻ em, bà Chi tin Việt Nam hoàn toàn có thể kiến tạo một môi trường số lành mạnh – nơi công nghệ trở thành công cụ giúp trẻ phát triển toàn diện, sáng tạo và hạnh phúc.

“Những nỗ lực ấy, dù nhỏ, đều góp phần xây dựng một tương lai số nhân văn và bền vững cho thế hệ trẻ Việt Nam”, bà Chi nhấn mạnh.

Cyber Peace 2025 - Beyond the Hanoi Convention là sự kiện tiếp nối Công ước Hà Nội 2025 – một mốc ngoại giao quan trọng của Việt Nam về bảo vệ trẻ em trên không gian mạng nhằm thúc đẩy vai trò học sinh như Sứ giả số, chủ động đối thoại, lên tiếng và kiến tạo giải pháp cho một không gian mạng an toàn và nhân văn.

Chương trình do Hệ thống Trường PTLC Song ngữ Quốc tế Wellspring phối hợp cùng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05 – Bộ Công an) tổ chức ngày 15/11/2025, với sự tham dự của đại diện các bộ, ban, ngành và tổ chức quốc tế: Bộ Ngoại giao, Bộ Công an, Bộ Giáo dục & Đào tạo, Bộ Khoa học & Công nghệ, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam, Liên minh Niềm Tin Số, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, UNICEF Việt Nam, IOGT Việt Nam… cùng đại diện hơn 45 trường phổ thông, Hoa hậu Việt Nam và nhiều KOLs.

Nhiều hoạt động trọng tâm được thiết kế theo chiều sâu, trong đó nổi bật là Debate Showcase và Hội nghị Mô phỏng Liên Hợp Quốc WISMUN 2025, nơi học sinh hóa thân thành đại diện 25 quốc gia để thảo luận chủ đề “Bắc cầu khoảng cách số”, qua đó trở thành trung tâm của an toàn số: cất tiếng nói, tranh biện tích cực, bảo vệ quan điểm, hợp tác để hình thành giải pháp chung và dám hành động vì cộng đồng.

Đặc biệt, Phiên Đối thoại “Từ An ninh mạng Toàn cầu đến Công dân toàn cầu – Giáo dục trong kỷ nguyên số” có sự tham gia của bà Vũ Kim Chi – Cán bộ Giáo dục UNICEF Việt Nam và Tiến sĩ Nguyễn Vĩnh Sơn – Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo dục Hệ thống Wellspring, Tổng Hiệu trưởng Wellspring Hanoi, mang đến những phân tích sâu sắc về vai trò giáo dục trong bảo vệ và trao quyền cho trẻ em trên môi trường số.

Bên cạnh đó, Diễn đàn tương tác “Đối thoại không biên giới” quy tụ các chuyên gia hàng đầu: GS.TS Lê Anh Vinh – Viện trưởng Viện KHGD Việt Nam; Đại sứ Bùi Thế Giang – Phó Trưởng Phái đoàn Việt Nam tại Liên Hợp Quốc (2007–2012); Ông Trần Văn Đạt – Vụ trưởng Vụ Giáo dục Chính trị & Công tác HSSV (MOET); Ông Nguyễn Hữu Phú – Phó Vụ trưởng Vụ Luật pháp & Điều ước quốc tế (Bộ Ngoại giao); TS. Nguyễn Vĩnh Sơn – Tổng Hiệu trưởng Wellspring Hanoi.

Trong phiên chuyên đề “Everyone, click for peace – Trách nhiệm & Hành động trong kỷ nguyên truyền thông số”, thông điệp được lan tỏa bởi: Nhà báo Lê Diệu Thúy – Thư ký Tòa soạn Vietnamnet; Anh Nguyễn Đăng Quỳnh – Founder Vitamin, chuyên gia truyền thông số; Học sinh Nguyễn Hà Trang Anh – Trưởng ban Truyền thông Hội học sinh Wellspring Hanoi

Các diễn giả cùng truyền đi thông điệp: mỗi cá nhân – từ nhà báo, chuyên gia, phụ huynh đến học sinh – đều là một “người kể chuyện” có sức ảnh hưởng trên không gian số, và mỗi cú click đều mang theo trách nhiệm xây dựng một Internet an toàn, tích cực và nhân văn.