Với gần 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực giáo dục trong và ngoài nước (giảng viên trường Đại học Sư phạm Hà nội, Điều phối viên Đề án Đào tạo Tiến sĩ giữa ĐH SPHN và ĐH KU Leuven, Bí thư Chi bộ Lưu học sinh tại Leuven, Vương quốc Bỉ, Thành viên Hội đồng Trường Đại học sư phạm Hà Nội nhiệm kỳ 2025 - 2025), ông nhấn mạnh vai trò dẫn dắt của giáo dục trong việc xây dựng bản lĩnh số cho thế hệ trẻ ngày nay là vô cùng quan trọng.

Theo GS.TS Lê Anh Vinh - Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam lộ trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, từ học kỳ II năm học 2025 - 2026, AI sẽ được thí điểm vào giảng dạy trong hệ thống giáo dục phổ thông. Việc triển khai được thực hiện linh hoạt qua ba hình thức chính, gồm: tích hợp vào các môn học sẵn có, xây dựng chuyên đề học tập độc lập hoặc tổ chức các câu lạc bộ AI, hoạt động giáo dục ngoại khóa.

Trong bối cảnh đó, TS. Nguyễn Vĩnh Sơn - Tổng Hiệu trưởng trường PTLC Song ngữ Quốc tế Wellspring Hanoi - đơn vị trường học tiên phong giáo dục AI từ lớp 1 đến 12, từ những góc nhìn thực tiễn cho rằng, việc đưa AI vào nhà trường không nên chỉ dừng ở việc đầu tư thiết bị hay giảng dạy kỹ thuật. Ông nêu quan điểm: “Nếu giáo dục chỉ dạy thao tác kỹ thuật, chúng ta sẽ tạo ra một thế hệ phụ thuộc vào công nghệ thay vì làm chủ công nghệ”.

Ảnh 1: TS. Nguyễn Vĩnh Sơn chia sẻ tại sự kiện về vai trò của giáo dục trong thời đại công nghệ số

Vai trò và trọng tâm mới của giáo dục trong kỷ nguyên AI

Hiện nay, trí tuệ nhân tạo không còn là một xu hướng riêng lẻ mà đã trở thành nền tảng ảnh hưởng sâu rộng đến kinh tế, xã hội và thị trường lao động. AI đang được ứng dụng nhiều hơn vào các hoạt động sản xuất, tài chính, truyền thông đến y tế, giáo dục. Nhiều doanh nghiệp buộc phải tái cấu trúc mô hình vận hành, trong khi các quốc gia cũng khẩn trương hoàn thiện khung pháp lý để quản trị rủi ro và khai thác hiệu quả tiềm năng công nghệ này.

Trước thực tế đó, theo TS. Nguyễn Vĩnh Sơn, giáo dục đứng trước một nhiệm vụ cấp bách: chuẩn bị năng lực số cho thế hệ tương lai. "Năng lực số" ở đây không chỉ đơn thuần là biết sử dụng các công cụ AI mà còn là hiểu cách chúng vận hành, nhận diện giới hạn của chúng và sử dụng một cách có trách nhiệm.

Ảnh 2: TS. Nguyễn Vĩnh Sơn nhiệm vụ mới của giáo dục là chuẩn bị năng lực số cho thế hệ tương lai

Đại diện trường Wellspring Hanoi cho rằng trọng tâm của giáo dục hiện đại là phát triển năng lực tư duy phản biện, khả năng kiểm chứng thông tin và ý thức đạo đức khi tương tác với hệ thống thông minh. Ông nhấn mạnh: “AI có thể xử lý dữ liệu nhanh hơn con người, nhưng nếu con người không sâu sắc và tỉnh táo hơn, công nghệ có thể làm suy giảm tư duy thay vì nâng cao giá trị”.

Như vậy, có thể nói một trong những mối đe dọa nguy hiểm nhất của AI không phải là chúng thay thế con người mà là con người đánh mất khả năng tư duy, sáng tạo vì quá phụ thuộc vào AI. Khi học sinh quen với việc để AI viết bài, giải toán hay phân tích dữ liệu mà không hiểu bản chất, quá trình học tập dù rút ngắn về thời gian nhưng lại "nghèo" đi về chiều sâu.

Do đó, TS Lê Vĩnh Sơn nhấn mạnh: “Giáo dục không thể chạy theo công nghệ. Giáo dục phải đi trước để định hướng và dẫn dắt, bảo đảm công nghệ phục vụ con người chứ không chi phối con người”.

“Giáo dục không thể chạy theo công nghệ. Giáo dục phải đi trước để định hướng và dẫn dắt, bảo đảm công nghệ phục vụ con người chứ không chi phối con người”.

Để học sinh "làm chủ" AI: Bắt đầu từ thay đổi phương pháp giảng dạy

Từ thực tiễn triển khai tại Wellspring Hanoi, TS. Nguyễn Vĩnh Sơn cho rằng hiệu quả đào tạo AI ở cấp phổ thông phụ thuộc lớn vào cách thiết kế môi trường học tập của từng nhà trường. Theo ông, AI phải được phát triển và sử dụng trên nền tảng tôn trọng nhân phẩm con người, bảo đảm công bằng, minh bạch và trách nhiệm xã hội. Đây không chỉ là câu chuyện công nghệ mà còn là câu chuyện đạo đức và định hướng phát triển lâu dài.

“Chúng ta cần xây dựng một thế hệ người trẻ biết phản biện trước dòng chảy thông tin, biết đặt câu hỏi trước các thuật toán, có khả năng phân biệt thật - giả trong môi trường số và ý thức rõ trách nhiệm trong từng hành vi trên không gian mạng”, ông nói.

AI phải được phát triển và sử dụng trên nền tảng tôn trọng nhân phẩm con người, bảo đảm công bằng, minh bạch và trách nhiệm xã hội

Thay vì cấm đoán, theo TS. Sơn, nhà trường cần xây dựng những nguyên tắc rõ ràng về việc sử dụng AI trong học tập: khi nào được dùng, dùng để làm gì và đâu là phần việc học sinh bắt buộc phải tự thực hiện. Giáo viên cũng cần được bồi dưỡng để hiểu đúng về AI, từ đó hướng dẫn học sinh khai thác công cụ này như một trợ lý học tập, thay vì coi đó là công cụ “làm thay”.

Thực tế triển khai tại Wellspring Hanoi cho thấy nhà trường đã chủ động nghiên cứu và thử nghiệm nội dung AI từ tháng 7/2025, trước khi khung thí điểm chính thức của Bộ được ban hành. Năm học 2025-2026, chương trình AI -  Empower AI: A Future-Ready Program được tích hợp vào giảng dạy chính khóa từ lớp 1 đến lớp 12.

Chương trình giáo dục AI được chuẩn Quốc tế chuyên sâu, cá nhân hóa dành riêng cho Học sinh Wellspring Hanoi dựa trên sáng kiến giáo dục AI bản quyền từ Viện Công nghệ Massachusetts (Massachusetts Institute of Technology - MIT) – Đại học số 1 Thế giới về công nghệ và sáng tạo giáo dục, có trụ sở tại Hoa Kỳ, nổi tiếng với hơn 160 năm dẫn đầu trong nghiên cứu, đổi mới và giáo dục STEM kết hợp khung năng lực AI của UNESCO (Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc) – tập trung vào tư duy phản biện, đạo đức số, sáng tạo và khả năng sử dụng AI vì con người; UNESCO có trụ sở tại Pháp, hoạt động tại hơn 190 quốc gia. Với vai trò dẫn dắt toàn cầu trong chính sách giáo dục bền vững và nhân văn.

Điều đặc biệt, Empower AI: A Future-Ready Program được thẩm định toàn diện từ học thuật đến tính phù hợp và khả năng triển khai thực tiễn bởi Hội đồng Giáo dục gồm 100% thành viên có trình độ Tiến sĩ, phối hợp cùng Hội đồng Sư phạm Nhà trường và các cố vấn chuyên môn trong lĩnh vực giáo dục – công nghệ.

Việc chủ động xây dựng và chuẩn hóa nội dung giúp nhà trường tích lũy kinh nghiệm trong thiết kế bài giảng, tổ chức lớp học cũng như kiểm soát việc sử dụng AI một cách hiệu quả. Sử dụng công nghệ, giáo dục AI tại Wellspring Hanoi không chỉ là môn học chính khóa độc lập trong các tiết ICT (chương trình Quốc tế) mà được tích hợp linh hoạt vào nhiều môn học, dự án và hoạt động trải nghiệm từ chương trình Việt Nam đến Quốc tế. Nhà trường tiên phong ứng dụng công nghệ và AI như một phần cốt lõi của triết lý giáo dục đổi mới, gắn kết chặt chẽ với học thuật, giá trị sống và định hướng well-being.

“Kiến tạo công dân số không chỉ là dạy công nghệ, mà là dạy cách làm chủ công nghệ. AI phải trở thành trợ thủ nâng tầm con người, chứ không phải thay thế hay chi phối con người”, TS. Nguyễn Vĩnh Sơn một lần nữa nhấn mạnh.

AI sẽ tiếp tục phát triển với tốc độ nhanh hơn mọi dự báo. Trong bối cảnh đó, việc thí điểm đưa lĩnh vực này vào giảng dạy ở các bậc phổ thông là bước đi kịp thời nhằm nâng cao năng lực thích ứng của thế hệ trẻ trong môi trường số. Những ý kiến từ tọa đàm tại Wellspring Hanoi đã mang đến cách tiếp cận AI bài bản cho các đơn vị giáo dục, qua đó thúc đẩy chuyển hóa chủ trương thành những hành động cụ thể trong tổ chức dạy học và xây dựng môi trường giáo dục phù hợp với thời đại 4.0.

Tuy nhiên để hiện thực hóa điều đó không thể là hành trình của một nhà trường đơn lẻ. Chỉ khi nhà trường – gia đình – cộng đồng cùng đồng hành, chúng ta mới có thể chuẩn bị cho thế hệ trẻ bước vào tương lai với tri thức, nhân cách và trách nhiệm - TS Vĩnh Sơn nhấn mạnh.