Theo TS. Kiều Phương Thùy (Giảng viên khoa Công nghệ thông tin, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội), nếu không có sự hướng dẫn bài bản, việc lạm dụng AI có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với quá trình phát triển tư duy của thế hệ trẻ. Để minh họa, bà ví von: cùng một con đường đến đích, con người có thể chọn đi thang máy hoặc leo núi. Thang máy giúp đến nhanh và nhẹ nhàng hơn, nhưng chính hành trình leo núi mới rèn luyện sức bền, kỹ năng và bản lĩnh. “AI cũng vậy. Nếu học sinh dùng AI để giải quyết mọi bài toán thay vì tự mình suy nghĩ, não bộ sẽ dần mất khả năng tư duy độc lập”, nữ tiến sĩ nói.

Ảnh 1: TS. Kiều Phương Thùy trình bày tại tọa đàm

Xã hội mới dừng ở mức “sử dụng” AI, chưa chú trọng “làm chủ” AI

Tại tọa đàm, TS. Kiều Phương Thùy dẫn kết quả khảo sát do mình thực hiện: 100% giáo viên mong muốn học sinh biết sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ học tập, nhưng chỉ 33,3% quan tâm đến việc dạy lập trình, huấn luyện mô hình hay thiết kế hệ thống AI. Theo bà, Sự chênh lệch này phản ánh cách mọi người tiếp cận AI phổ biến hiện nay vẫn dừng lại ở mức “dùng công cụ”, chưa thực sự chú trọng đến việc hiểu bản chất và từng bước làm chủ công nghệ.

Không chỉ dừng lại ở nguy cơ suy giảm tư duy, TS Thùy đặc biệt lưu ý vấn đề bảo mật thông tin và quyền riêng tư khi sử dụng các mô hình ngôn ngữ lớn.

Nữ tiến sĩ phân tích: “AI khác với các công nghệ trước đây ở chỗ mọi dữ liệu chúng ta nhập vào đều có thể trở thành nội dung để hệ thống tiếp tục huấn luyện và trả kết quả cho người khác".

Ảnh 2: TS. Kiều Phương Thùy chia sẻ trong tọa đàm

Khách mời nhắc lại nguyên tắc nổi tiếng trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo: “Garbage in, garbage out” (rác vào thì rác ra). Nếu người dùng cung cấp dữ liệu sai lệch hoặc kém chất lượng, hệ thống sẽ cho ra kết quả tương tự. Do đó, học sinh cần được trang bị kiến thức về cách lựa chọn thông tin đưa vào AI, đồng thời hiểu rõ tầm quan trọng của việc bảo vệ dữ liệu cá nhân trong môi trường số. 

Vì vậy, TS. Kiều Phương Thùy khẳng định: “Giáo dục AI sớm không nhằm biến học sinh thành lập trình viên. Mục tiêu là để các em hiểu AI là gì, hoạt động ra sao và sử dụng thế nào cho đúng”.

Bà Thùy cũng nhấn mạnh, giáo dục AI theo 4 trụ cột của Bộ GD&ĐT, bao gồm tư duy lấy con người làm trung tâm, đạo đức AI, các kỹ thuật và ứng dụng AI, thiết kế hệ thống AI sẽ tạo "màng lọc" giúp học sinh không bị lệ thuộc hoàn toàn vào công cụ. Thay vì lo lắng các em dùng AI để gian lận, nhà trường cần dạy các em cách đánh giá ưu điểm, hạn chế và tư duy thiết kế AI để thực sự làm chủ công nghệ này.

Các nút thắt của giảng dạy AI trong trường học 

Qua quá trình làm việc với nhiều trường học, TS. Kiều Phương Thùy nhận định trở ngại lớn nhất khi triển khai giáo dục AI ở bậc phổ thông chủ yếu đến từ sự thiếu tự tin vào kiến thức về AI của giáo viên. Nữ tiến sĩ chia sẻ: “Phần lớn giáo viên hiện nay tự học AI qua mạng nên băn khoăn liệu nội dung mình tiếp cận có phù hợp hay không”. 

Bên cạnh đó, nhiều trường học thiếu chương trình và học liệu bài bản. Trong khi đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện mới ban hành khung năng lực, chưa có chương trình chi tiết, vì vậy các đơn vị phải chủ động xây dựng hoặc lựa chọn tài liệu phù hợp.

Nữ tiến sĩ chia sẻ răng phần lớn giáo viên hiện nay tự học AI qua mạng nên băn khoăn liệu nội dung mình tiếp cận có phù hợp hay không”

Về kinh phí, bà Thùy cho rằng dạy AI không nhất thiết phải tốn kém như nhiều trường lo ngại. Chi phí triển khai tương tự một hoạt động kỹ năng trong trường học, chủ yếu dành cho giáo viên, chương trình và học liệu. Nhiều nền tảng AI giáo dục miễn phí hoàn toàn có thể sử dụng hiệu quả.

Thậm chí, giáo dục AI còn có thể triển khai mà không cần máy tính. Học sinh tiểu học có thể học về thuật toán phân loại thông qua hoạt động dán nhãn hình học, hoặc học cách “ra lệnh cho máy” bằng việc điều khiển bạn học đóng vai robot. Trong bối cảnh cơ sở vật chất giữa các trường còn chênh lệch, cách tiếp cận này giúp đảm bảo cơ hội tiếp cận AI một cách công bằng hơn.

Lộ trình thí điểm AI vào kỳ 2 năm học 2025 - 2026 của Bộ GD&ĐT được TS. Kiều Phương Thùy đánh giá là một bước đi thận trọng nhưng cần thiết. "Đưa AI vào trường học không chỉ là câu chuyện công nghệ. Đó là bài toán về phương pháp và đạo đức", bà nhấn mạnh. Nếu được "vẽ đường" đúng đắn, AI sẽ không khiến học sinh yếu đi, mà trái lại, sẽ là bệ phóng giúp các em trưởng thành hơn và sẵn sàng thích ứng với một thế giới số đang thay đổi từng ngày.