Đi tìm lời giải cho bài toán an toàn số

GS. TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam. Ảnh: Wellspring Hanoi

Theo GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chủ động chuẩn bị khung năng lực trí tuệ nhân tạo từ sớm. Mục tiêu cốt lõi không nằm ở khối lượng kiến thức, mà ở việc hình thành nhận thức đúng đắn để học sinh ứng dụng AI trong học tập một cách hiệu quả và có chừng mực.

Trong bối cảnh bùng nổ thông tin của kỷ nguyên AI, câu hỏi lớn được các nhà quản lý giáo dục đặt ra là kiểm soát rủi ro và đảm bảo an toàn mạng cho học sinh như thế nào? "Chúng ta không nên tạo áp lực quá lớn hay triển khai theo phong trào. Cần đi theo lộ trình khoa học, có đánh giá định kỳ để đảm bảo hiệu quả thực chất", GS. Vinh khẳng định.

Sắp tới, việc tích hợp AI trong học tập sẽ được triển khai linh hoạt qua ba hình thức: lồng ghép vào môn học, xây dựng chuyên đề độc lập, và tổ chức câu lạc bộ ngoại khóa. Tuy nhiên, mọi định hướng giảng dạy đều phải gắn liền với nhận thức về rủi ro số, giúp giải quyết trọn vẹn bài toán an toàn mạng cho học sinh như thế nào trước vô vàn luồng thông tin chưa được kiểm chứng.

Nguy cơ mất khả năng tư duy độc lập và yêu cầu cấp thiết về rào cản bảo vệ

Kiến tạo công dân số là nuôi dưỡng tư duy phản biện và trách nhiệm trong không gian mạng

Ở góc nhìn thực tiễn, TS Kiều Phương Thùy, giảng viên Khoa Công nghệ thông tin (Đại học Sư phạm Hà Nội) cảnh báo về nguy cơ lạm dụng AI trong học tập. Bà ví von: "Cùng một con đường đến đích, đi thang máy bằng AI sẽ nhanh hơn, nhưng quá trình leo núi mới rèn luyện tư duy". Nếu lệ thuộc hoàn toàn vào AI trong học tập, học sinh dễ rơi vào tình trạng mất khả năng tư duy độc lập (brain rot - thối não).

Đáng chú ý, dù 100% giáo viên muốn học sinh dùng AI như công cụ hỗ trợ, chỉ 33,3% quan tâm đến việc dạy các em bản chất hệ thống. Sự chênh lệch này đe dọa trực tiếp đến an toàn không gian mạng cho học sinh. Khi chưa hiểu rõ bản chất của dữ liệu và thuật toán, các em rất dễ trở thành nạn nhân của thông tin sai lệch hoặc bị đánh cắp dữ liệu cá nhân.

Do đó, việc xây dựng các biện pháp an toàn mạng cho học sinh là vô cùng cấp thiết. Những biện pháp an toàn mạng cho học sinh này không chỉ dừng ở rào cản kỹ thuật hay phần mềm quản lý thiết bị, mà phải bắt nguồn từ giáo dục đạo đức và trách nhiệm số. Chương trình học cần cụ thể hóa các biện pháp an toàn mạng cho học sinh thông qua việc dạy các em cách nhận diện deepfake, bảo vệ quyền riêng tư và tự lập hàng rào phòng thủ cho chính mình, từ đó duy trì bền vững an toàn không gian mạng cho học sinh.

Giáo dục đi trước công nghệ: Kiến tạo thế hệ bản lĩnh

TS Nguyễn Vĩnh Sơn, Tổng Hiệu trưởng Trường Phổ thông Liên cấp Song ngữ Wellspring Hanoi

Chia sẻ mô hình thực tiễn tại cơ sở, TS Nguyễn Vĩnh Sơn, Tổng Hiệu trưởng Trường Phổ thông Song ngữ Liên cấp Wellspring Hà Nội nhấn mạnh: "AI đang tái định hình nền kinh tế và cách con người tư duy. Kiến tạo công dân số trong kỷ nguyên AI không chỉ là dạy kỹ năng sử dụng công cụ, mà quan trọng hơn là nuôi dưỡng một thế hệ có bản lĩnh số".

Theo ông, AI phải được phát triển và sử dụng trên nền tảng tôn trọng nhân phẩm, minh bạch và trách nhiệm xã hội. Những thế hệ công dân số tương lai phải là người biết phản biện trước dòng chảy thông tin, biết đặt câu hỏi trước các thuật toán và phân biệt rõ thật – giả. Việc lồng ghép sâu sắc ý thức về đạo đức số chính là mấu chốt để giữ vững an toàn không gian mạng cho học sinh mọi lúc, mọi nơi.

"Kiến tạo công dân số là dạy cách làm chủ công nghệ để AI trở thành trợ thủ nâng tầm con người, chứ không phải thay thế hay chi phối con người", TS Nguyễn Vĩnh Sơn khẳng định. Bằng việc tiên phong kết hợp dạy công nghệ đi đôi với giáo dục nhân cách, nhà trường đang góp phần xây dựng một hệ sinh thái giáo dục hiện đại, nơi an toàn không gian mạng cho học sinh luôn được lấy làm thước đo cho sự phát triển bền vững trong không gian số.