Cần giáo dục sớm cho học sinh về AI

Tại buổi hướng dẫn triển khai nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông diễn ra ngày 27/2 ở Trường Phổ thông Song ngữ liên cấp Wellspring, GS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (Bộ GD-ĐT) cho hay khi các công cụ trí tuệ nhân tạo xuất hiện trong đời sống học đường, nhiều người lo ngại học sinh sẽ gian lận nhiều hơn, mất động lực học tập vì AI có thể đã làm thay con người mọi thứ.

Ông kể lại rằng cách đây 3 năm, khi ChatGPT bắt đầu được nhắc đến trong các hội thảo chuyên môn, nhiều ý kiến đề xuất nên cấm học sinh sử dụng. “Nhưng thực tế giờ đây chúng ta không thể cấm, thậm chí với giáo dục, AI lại rất cần thiết và cần phải giáo dục sớm cho học sinh về AI trong học tập”, ông nói.

GS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam.

Theo ông Vinh, AI không còn là khái niệm xa vời mà đã hiện diện trong cuộc sống đời thường. “Mỗi ngày, tương tác đầu tiên của con người chính là với AI”, ông dẫn ví dụ việc nhận diện gương mặt để mở khóa điện thoại, đồng thời khẳng định không ai tránh được làn sóng sử dụng AI. Do đó, việc trang bị những kiến thức, kỹ năng cơ bản về trí tuệ nhân tạo để các em sớm trở thành một công dân số là điều cần thiết.

Từ góc độ giáo dục, bài toán cá nhân hóa học tập vốn là mong muốn lâu nay của giáo viên. Mỗi học sinh có năng lực, tốc độ tiếp thu khác nhau, nhưng trong lớp học truyền thống với hơn 40 em, việc theo sát từng cá nhân là điều không dễ. Công nghệ vì thế được kỳ vọng hỗ trợ giải quyết bài toán này.
“Chúng ta có thể học tập cá nhân hóa và tư duy sáng tạo nhờ vào AI, biến AI trở thành gia sư riêng. Ngoài ra, AI còn trở thành một chuyên gia rất hiệu quả trong việc cùng trao đổi, hỏi đáp, lật đi lật lại vấn đề”, ông Vinh nói. Theo ông, khi tỷ lệ học sinh trên giáo viên quá cao khiến cơ hội trao đổi trực tiếp bị hạn chế, đây chính là cơ hội để sử dụng công nghệ nhằm hỗ trợ quá trình học tập.
Tuy nhiên, sự bùng nổ của công nghệ cũng mang theo những rủi ro khó lường về bảo mật dữ liệu và thông tin sai lệch. Vậy, các nhà trường cần quản trị rủi ro và đảm bảo an toàn mạng cho học sinh như thế nào?

Ảnh TS Kiều Phương Thùy, giảng viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

Đồng quan điểm, TS Kiều Phương Thùy, giảng viên chính khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cũng cho rằng cần thiết phải đưa AI vào nhà trường từ bậc phổ thông, bởi ngay cả học sinh tiểu học, dù chưa được dạy chính thức cũng đã biết sử dụng AI trong học tập và tìm kiếm thông tin.

“Đây là xu thế không thể chống lại, bởi học sinh bây giờ thay vì hỏi Google những câu rất đơn giản, các em dần chuyển qua tìm kiếm bằng AI để cho ra kết quả nhanh chóng”, bà nói.

Theo bà Thùy, chỉ tập trung vào việc sử dụng AI trong học tập sẽ dẫn tới việc học sinh lạm dụng, lệ thuộc và có thể gian lận nhờ AI, từ đó đe dọa trực tiếp đến an toàn không gian mạng cho học sinh. Do đó, cần phải nâng cao năng lực AI cho học sinh dựa trên 4 khía cạnh: Tư duy lấy con người làm trung tâm, đạo đức AI, kỹ năng sử dụng AI và tư duy thiết kế làm chủ AI. Việc trang bị nhận thức đạo đức chính là nền tảng cốt lõi để các nhà trường xây dựng hệ thống biện pháp an toàn mạng cho học sinh hiệu quả nhất.

Nhiều địa phương thí điểm đưa AI vào trường phổ thông

Từ tháng 2/2026, Bộ GD-ĐT bắt đầu thí điểm giáo dục AI trong các nhà trường. Ba phương án giảng dạy được áp dụng bao gồm: Dạy tích hợp AI vào môn học, dạy AI như một hoạt động độc lập, tổ chức các hoạt động trải nghiệm, câu lạc bộ. Kết quả thí điểm sẽ là căn cứ để triển khai đại trà từ năm 2026 trở đi.

Ông Lê Anh Vinh cho biết ở cả 3 phương án đều được chia tương ứng với các cấp học. Trong đó, bậc tiểu học là cấp độ làm quen, giúp học sinh hiểu khái niệm cơ bản. Trung học cơ sở là cấp nền tảng, nhằm phát triển năng lực về đạo đức AI, kỹ thuật, ứng dụng. Tại các bước này, nhà trường cần sớm lồng ghép các biện pháp an toàn mạng cho học sinh thông qua nội quy sử dụng công nghệ và hệ thống quản lý học tập (LMS).

Cấp độ cao nhất là kiến tạo ở bậc THPT, nhằm giúp học sinh tự tin dùng AI, biết thiết kế các hệ thống AI đơn giản, phát triển tư duy giải quyết vấn đề phức tạp và định hướng nghề nghiệp trong lĩnh vực công nghệ, hoàn thiện chân dung của một công dân số tiêu biểu. Cùng với đó, việc liên tục đào tạo giáo viên để thực thi đồng bộ các biện pháp an toàn mạng cho học sinh sẽ giúp môi trường học đường số hóa trở nên lành mạnh và quy củ hơn.

Hiện nay, một số địa phương đã thí điểm đưa AI vào trường phổ thông. Chẳng hạn, bắt đầu từ tháng 3/2026, TPHCM sẽ triển khai nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo ở các trường THPT chuyên, trường thực hiện nội dung giáo dục chất lượng cao, tiên tiến, hội nhập khu vực và quốc tế, trường được công nhận đạt tiêu chuẩn. Tổng số trường tham gia là khoảng 170 trường.

Theo Bộ GD-ĐT, việc đưa AI vào giáo dục phổ thông không làm thay đổi hay gây quá tải cho chương trình hiện có. Các trường cần đối chiếu với yêu cầu cần đạt của từng môn học và hoạt động giáo dục để tích hợp nội dung AI, phù hợp với các nhóm học sinh, chẳng hạn như tổ chức chuyên đề, học tập qua dự án, câu lạc bộ…

Sự tiên phong của Trường Wellspring và các định hướng từ Bộ GD-ĐT cho thấy cam kết mạnh mẽ trong việc kiến tạo thế hệ công dân số xuất sắc. Bằng cách kết hợp giữa giảng dạy tư duy làm chủ công nghệ và thắt chặt an toàn không gian mạng cho học sinh, giáo dục Việt Nam đang từng bước vững vàng tiến vào kỷ nguyên AI.