Nhận biết ba thủ đoạn tội phạm mạng tiếp cận học sinh

Trung tá Nguyễn Tiến Cường là Trưởng phòng 3, Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, thường xuất hiện tại các sự kiện an toàn mạng, tư vấn về bảo vệ trẻ em trên không gian mạng và các vấn đề tội phạm công nghệ cao, nhấn mạnh chiến dịch "Không một mình - Cùng nhau an toàn trực tuyến". Ông có vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và xây dựng cộng đồng an toàn mạng ở Việt Nam. 

Phát biểu tại sự kiện Cyber Day, Trung tá Nguyễn Tiến Cường chia sẻ, trẻ em và thanh thiếu niên là những nhóm dễ bị nhắm tới của tội phạm mạng, do còn thiếu nhiều kỹ năng tự bảo vệ mình và dễ bị thao túng tâm lý. Cơ quan chức năng ghi nhận trong sáu tháng đầu năm 2025, hàng chục vụ trẻ em, thanh thiếu niên bị lừa đảo, xâm hại hoặc dụ dỗ qua môi trường mạng. Trong đó, "bắt cóc trực tuyến" là thủ đoạn nguy hiểm mới, thường nhắm vào học sinh, sinh viên.

Theo ông Cường, đe dọa để gây hoảng sợ, thao túng để kiểm soát hành vi và dụ dỗ nhằm khiến nạn nhân nghe lời là ba thủ đoạn tội phạm mạng thường dùng với trẻ em, thanh thiếu niên.

Một là đe dọa. Ông Cường cho biết tội phạm thường giả danh cơ quan chức năng, nói học sinh đang bị nghi ngờ hoặc làm sai quy định nào đó. Mục đích của thủ đoạn này là dùng nỗi sợ để ép nạn nhân tuân thủ theo yêu cầu của mình.

Ông lấy ví dụ với các sự việc "bắt cóc trực tuyến". Tội phạm thường giả danh công an, yêu cầu các em cởi đồ để kiểm tra hình xăm hoặc các dấu hiệu đặc biệt trên cơ thể. Sau đó, chúng dùng những hình ảnh nhạy cảm này để đe dọa chính các em và gia đình.

Thủ đoạn thứ hai là thao túng để kiểm soát cảm xúc và hành vi lâu dài của học sinh. "Chúng sẽ tìm cách xây dựng lòng tin bằng những câu chuyện tưởng chừng rất thuyết phục, để các em mù quáng tin theo", ông Cường nói.

Ba là dụ dỗ. Ông Cường thấy rằng kẻ xấu nắm bắt tâm lý thanh thiếu niên bằng cách đưa ra nhiều đề nghị hấp dẫn, như sự nổi tiếng, tình cảm, tiền bạc để các em nghe theo yêu cầu.

"Khi có một trong ba dấu hiệu kể trên thì tức là trẻ em, học sinh đang gặp nguy hiểm", ông kết luận. "Không để con một mình lang thang trên mạng" là nguyên tắc được Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Giám đốc Trung tâm huấn luyện, A05, Bộ Công an, nhấn mạnh ba lần.

Wellspring chủ động đưa an toàn số vào chiến lược giáo dục công dân thời đại số

Trung tá Nguyễn Tiến Cường đánh giá cao nỗ lực của Trường Phổ thông Liên cấp Song ngữ Quốc tế Wellspring trong việc tích hợp nội dung an toàn mạng, sức khỏe tinh thần và năng lực công dân số vào chương trình giáo dục. 

Theo Trung tá, việc một cơ sở giáo dục phổ thông chủ động đồng hành cùng chiến dịch quốc gia là minh chứng cho cách tiếp cận mới: bảo vệ trẻ em không chỉ bằng quy định pháp lý mà bằng năng lực thực tế của chính các em.

Trung tá Nguyễn Tiến Cường cảnh báo về “văn hóa vuốt” của hầu hết giới trẻ cũng như người dùng trên các nền tảng mạng xã hội hiện nay. Nếu như trước đây người dùng phải chủ động tìm kiếm thông tin, thì nay thao tác vuốt liên tục khiến trẻ tiếp nhận nội dung một cách thụ động và không thể lường trước. “Mỗi cú vuốt có thể đưa trẻ đến những nội dung thú vị nhưng không phù hợp, tạo thành ‘bong bóng thông tin’ chi phối suy nghĩ và cảm xúc của các em”, ông phân tích.

Theo ông, bong bóng thông tin là một nguy cơ khó quan sát nhưng ảnh hưởng sâu sắc đến quá trình hình thành nhân cách. Khi thuật toán liên tục cung cấp các nội dung tương tự nhau, trẻ rất khó tiếp cận những góc nhìn đa dạng, giảm khả năng tư duy phản biện và dễ bị thao túng bởi nội dung độc hại.

Ngoài ra, trẻ còn phải đối diện với hàng loạt rủi ro khác như lừa đảo, dụ dỗ, bắt nạt hay xâm hại qua mạng. Sự tinh vi của các thủ đoạn khiến ngay cả người lớn, bao gồm phụ huynh và giáo viên, đôi khi cũng khó theo kịp. “Công nghệ thông minh nhưng rủi ro từ nó lại vô hình. Nhiều nội dung trẻ tiếp cận không thể được người lớn giám sát trực tiếp”, ông nói.

Ở góc độ nhà trường, Trường Wellspring triển khai nhiều mô hình giáo dục giúp học sinh hiểu rõ hơn về môi trường số, nhận diện rủi ro và xây dựng kỹ năng tự vệ. Sự chủ động này, theo ông, là bước đi cần thiết để thu hẹp khoảng cách giữa sự phát triển công nghệ và khả năng ứng phó của người dùng trẻ tuổi.

Tăng cường “lá chắn mềm” bằng kiến thức, kỹ năng và sự đồng hành

Từ thực tiễn công tác, Trung tá Nguyễn Tiến Cường cho rằng muốn bảo vệ trẻ em trên môi trường số, cần ưu tiên ba yếu tố: Kiến thức - Kỹ năng - Sự đồng hành.

Kiến thức giúp trẻ hiểu cơ chế vận hành của mạng xã hội, cách nhận diện nội dung độc hại, dấu hiệu dụ dỗ hay thao túng tâm lý. Kỹ năng giúp các em xử lý tình huống thực tế - như chặn người lạ, báo cáo nội dung xấu hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết. Trong khi đó, sự đồng hành của gia đình và nhà trường là yếu tố quyết định, bởi trẻ em không thể một mình đối phó những rủi ro ngày càng phức tạp.

Trung tá Nguyễn Tiến Cường nhấn mạnh: “Sự đồng hành là từ khóa của chiến dịch. Khi mỗi bên đều nắm tay nhau, chúng ta mới có thể bảo vệ trẻ trước các nguy cơ trên mạng, từ dụ dỗ, bắt nạt đến thao túng tâm lý”.

Trung tá cho rằng, các hoạt động trong khuôn khổ Cyber Day 2025 có ý nghĩa thiết thực trong việc xây dựng hệ sinh thái an toàn trực tuyến cho trẻ em, nơi nhà trường, gia đình, cơ quan quản lý và doanh nghiệp công nghệ phối hợp chặt chẽ. Việc một cơ sở giáo dục như Wellspring tiên phong tham gia chiến dịch được đánh giá là tín hiệu tích cực, cho thấy giáo dục phổ thông có thể và cần đóng vai trò trung tâm trong công tác bảo vệ trẻ em trên môi trường số.

Cyber Day 2025 không chỉ là một sự kiện truyền thông, mà đánh dấu bước tiến quan trọng trong nỗ lực bảo vệ trẻ em trên môi trường trực tuyến. Những cảnh báo từ cơ quan chuyên môn, sự chủ động của nhà trường, cùng sự tham gia của phụ huynh và cộng đồng là nền tảng để hình thành “lá chắn mềm” giúp trẻ phát triển lành mạnh trong kỷ nguyên số.

Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng và các mối đe dọa ngày càng tinh vi, việc tạo ra môi trường mạng an toàn đòi hỏi sự phối hợp liên tục, bền vững. Sự kiện cho thấy khi Nhà nước, nhà trường và xã hội cùng hành động, mục tiêu bảo vệ trẻ em không chỉ khả thi mà có thể trở thành phong trào lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng.

CYBER DAY 2025 là hành động thiết thực của Wellspring trong vai trò đơn vị tiên phong Chiến dịch quốc gia Không một mình - Cùng nhau an toàn trực tuyến. Sự kiện đã thành công trong sứ mệnh kết nối chính sách-nhà trường-cộng đồng, truyền tải mạnh mẽ thông điệp “Tự chủ-An toàn-Nhân văn trên không gian mạng”. Sự kiện khép lại như một lời khẳng định: giữa đại dương số mênh mông, mỗi chúng ta không đơn độc. Ánh sáng của tri thức, sự sẻ chia và trách nhiệm tập thể chính là ngọn hải đăng dẫn lối, giúp mỗi công dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, tìm thấy bến bờ an toàn để vững bước trên hành trình khám phá thế giới số.

Với gần 500 đại biểu tham dự trực tiếp, gần 5000 thành viên cộng đồng WISers tại Hà Nội và TP. HCM tham gia trực tuyến, 25 gian hàng công nghệ, 07 workshop chuyên sâu và 01 phiên tọa đàm kết nối, sự kiện Cyber Day 2025 do Hệ thống Trường Phổ thông Liên cấp Song ngữ Quốc tế Wellspring có sự song hành của Bộ Công an, Bộ Ngoại giao, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính, Sở GD&ĐT, UNICEF, các viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ, KOLs và đại diện các trường học trên toàn quốc. Điều này khẳng định vai trò tiên phong của giáo dục ở “tuyến đầu” an ninh mạng quốc gia, Wellspring đại diện cho các trường học không một mình trên hành trình kiến tạo công dân số.

Sự kiện bao gồm các phần tham luận mang đến nhiều góc nhìn đa chiều về công ước Hà Nội, cơ hội và thách thức trên không gian mạng từ các đại diện các Bộ ban ngành, chuyên gia công nghệ như:

• Keynote Speeches 1: An toàn trong thế giới số: Đồng chí Nguyễn Tiến Cường, Trưởng phòng 3 - Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) - Bộ Công An.

• Keynote Speeches 2: Công dân số chuẩn - Cùng nhau an toàn trực tuyến: Bà Nguyễn Phương Linh - Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD).

• Bài chia sẻ và truyền cảm hứng từ Đại sứ Vũ Quang Minh - Nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao.

• “Tập huấn: Kỹ năng và Quy tắc An toàn số”: TS. Nguyễn Hồng Quân - Giám đốc Trung tâm huấn luyện, Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng Công nghệ cao - Bộ Công An

• PANEL DISCUSSION: Kết nối cùng Công Ước Hà Nội: Từ Cam kết đến Hành động với sự góp mặt của TS. Nguyễn Hồng Quân - Giám đốc Trung tâm huấn luyện, Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng Công nghệ cao, Bộ Công an; Đại sứ Phạm Quang Minh - Nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao; TS. Đỗ Ngọc Minh - Giám đốc Chương trình Tài nguyên giáo dục mở Việt Nam (VOER), đồng sáng lập Khan Academy Vietnam; TS. Hồ Đức Thắng - Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia; TS. Nguyễn Vĩnh Sơn - Phó Chủ tịch Hội đồng Hệ thống trường PTLC Song ngữ Quốc tế Wellspring, Tổng Hiệu trường Wellspring Hanoi; Ông Nguyễn Ngọc Quân - Giám Đốc An Toàn Thông Tin - Tập đoàn VNPT.