Giáo dục phải đi trước công nghệ: Kiến tạo công dân số có chiều sâu

TS. Nguyễn Vĩnh Sơn - Tổng Hiệu trưởng Trường phổ thông Liên cấp Song ngữ Quốc tế Wellspring Hanoi.

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Nguyễn Vĩnh Sơn - Tổng Hiệu trưởng Trường phổ thông Liên cấp Song ngữ Quốc tế Wellspring Hanoi nhận định, thế giới trong hai năm gần đây đang chuyển động với tốc độ chưa từng có. Bước vào kỷ nguyên AI, công nghệ này không còn là một xu hướng riêng lẻ, mà đã trở thành hạ tầng nền tảng, ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế, xã hội và thị trường lao động.

Theo ông, trong khi các quốc gia đang khẩn trương hoàn thiện khung pháp lý quản trị AI, giáo dục đứng trước yêu cầu cấp bách hơn: chuẩn bị năng lực cho thế hệ tương lai.

“Kiến tạo công dân số không chỉ dừng ở việc dạy học sinh sử dụng công cụ. Nếu giáo dục chỉ dạy thao tác kỹ thuật, chúng ta sẽ tạo ra một thế hệ phụ thuộc vào công nghệ thay vì làm chủ công nghệ”, TS. Nguyễn Vĩnh Sơn nhấn mạnh.

Ông cho rằng trọng tâm của giáo dục trong kỷ nguyên AI phải là phát triển năng lực tư duy phản biện, khả năng kiểm chứng thông tin và ý thức đạo đức khi tương tác với hệ thống thông minh. AI có thể xử lý dữ liệu nhanh, nhưng nếu con người không sâu sắc và tỉnh táo, công nghệ có thể làm suy giảm tư duy.

Từ thực tiễn triển khai tại nhà trường, TS. Nguyễn Vĩnh Sơn cho rằng vấn đề không nằm ở câu hỏi “cấm hay cho phép”, mà ở cách thiết kế môi trường học tập giúp học sinh hiểu cách AI vận hành và nhận diện giới hạn của hệ thống.

Theo đại diện Wellspring Hanoi, việc trang bị kỹ năng công nghệ là cần thiết, nhưng chưa đủ. Điều cốt lõi là hình thành năng lực tư duy độc lập và trách nhiệm với mỗi hành động trong không gian số. Đây mới là nền tảng vững chắc để xây dựng thế hệ công dân số có chiều sâu và đủ năng lực cạnh tranh.

Từ "dùng AI" đến "làm chủ AI": Chuyển đổi cách dạy, cách học trong phổ thông

GS.TS Lê Anh Vinh - Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam.

Trong phần tham luận, GS.TS Lê Anh Vinh - Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam nhận định, AI đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm để trở thành hạ tầng nền tảng của xã hội số, đòi hỏi mỗi cá nhân phải là một công dân số bản lĩnh. Ông nhấn mạnh ba trụ cột khi triển khai giáo dục AI theo Quyết định 3439/QĐ-BGDĐT năm 2025 về Khung nội dung thí điểm giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành tháng 12/2025:

Thứ nhất, trang bị năng lực nền tảng về AI (AI literacy). Học sinh cần hiểu bản chất dữ liệu, thuật toán và mô hình học máy. Nếu không có hiểu biết nền tảng, người học dễ “tin tưởng mù quáng” trước các kết quả do AI tạo ra. Lúc này, vấn đề được đặt ra là đảm bảo an toàn mạng cho học sinh như thế nào trước lượng thông tin khổng lồ chưa được kiểm chứng? Việc trang bị kiến thức chính là lớp khiên vững chắc nhất để bảo vệ an toàn không gian mạng cho học sinh.

Thứ hai, đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá. Khi AI có thể tạo ra lời giải hoàn chỉnh trong vài giây, giáo dục cần chuyển trọng tâm sang đánh giá quá trình tư duy, cách học sinh đặt câu hỏi và phản biện.

Thứ ba, gắn giáo dục AI với chiến lược nguồn nhân lực quốc gia. Nếu không sớm chuẩn bị lực lượng lao động có năng lực AI, cơ hội bứt phá trong kinh tế số sẽ bị thu hẹp.

GS. TS Lê Anh Vinh cũng đề xuất xây dựng khung năng lực AI theo từng cấp học: tiểu học làm quen qua trải nghiệm; trung học cơ sở tiếp cận dữ liệu; trung học phổ thông phát triển năng lực thiết kế thông qua dự án.

Khoảng trống cần lấp đầy: Đưa AI vào thực tiễn trường học

TS. Kiều Phương Thùy - Giảng viên chính Khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

Đồng quan điểm, TS. Kiều Phương Thùy đưa ra thực tế khảo sát: 100% giáo viên mong muốn học sinh biết ứng dụng AI trong học tập như một công cụ hỗ trợ đắc lực, nhưng chỉ khoảng một phần ba quan tâm đến việc dạy học sinh thiết kế và huấn luyện hệ thống.

Nếu chỉ dạy học sinh “đi thang máy” bằng AI, các em sẽ mất đi quá trình “leo núi” hình thành tư duy. Vì vậy, chương trình giáo dục AI cần xây dựng trên bốn trụ cột: hiểu biết về AI; sử dụng và đánh giá AI; giải quyết vấn đề với AI; và đạo đức, pháp luật trong môi trường số. Đây là cơ sở cốt lõi để các trường định hình những biện pháp an toàn mạng cho học sinh.

Chương trình được thiết kế đồng tâm xoắn ốc, tích hợp các nội dung nhận diện ảo giác AI, deepfake, bảo mật dữ liệu. Nhà trường cần chủ động cụ thể hóa các biện pháp an toàn mạng cho học sinh trong từng bài giảng, giúp các em tự bảo vệ mình trước rủi ro rò rỉ thông tin cá nhân. Thực hành đồng bộ các biện pháp an toàn mạng cho học sinh sẽ góp phần tạo dựng một môi trường an toàn không gian mạng cho học sinh toàn diện và bền vững.

Diễn giả cùng các thầy cô giáo của các trường trên địa bàn chụp ảnh lưu niệm.

Hội thảo tại Wellspring Hanoi không chỉ là một sự kiện chuyên môn, mà là bước chuyển từ định hướng chính sách sang thực hành cụ thể. Tương lai của giáo dục không phụ thuộc vào việc công nghệ mạnh đến đâu, mà nằm ở cách chúng ta đào tạo những công dân số có khả năng tư duy độc lập và làm chủ công nghệ.