Đại sứ Bùi Thế Giang – Nhà ngoại giao lão luyện từng là Phó Trưởng Phái đoàn Đại diện Thường trực Việt Nam tại Liên Hợp Quốc (LHQ) từ cuối 2007 đến đầu 2012, trong đó có 2 năm 2008 & 2009 là Phó Đại diện Việt Nam tại Hội đồng Bảo an (HĐBA) LHQ, đến giờ Đại sứ Bùi Thế Giang vẫn giữ thói quen theo dõi lịch làm việc hàng ngày của HĐBA LHQ, dành sự quan tâm đến các hoạt động đối ngoại của ngoại giao Việt Nam. Với nhiều người, những sự kiện Việt Nam tham gia chỉ là một dòng tin, nhưng Đại sứ Bùi Thế Giang phân tích với sự am hiểu, cái nhìn của người trong cuộc.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và số hóa bùng nổ, tội phạm mạng trở thành một “hiện tượng sinh sau đẻ muộn” nhưng lại phát triển với tốc độ vượt mọi dự báo. Gần đây, việc Công ước Hà Nội ra đời như một bước ngoặt quan trọng, không chỉ thiết lập khuôn khổ pháp lý quốc tế mà còn đặt ra những chuẩn mực nhân văn trong phòng chống tội phạm mạng.

Tội phạm mạng – mối đe dọa toàn cầu

“Tội phạm mạng ra đời chỉ trong thời gian ngắn nhưng tăng nhanh cả về quy mô, tốc độ và mức độ tinh vi”, Đại sứ Bùi Thế Giang mở đầu câu chuyện tại Diễn đàn tương tác “Đối thoại không biên giới” thuộc sự kiện Cyber Peace 2025. Không chỉ là vấn đề công nghệ, tội phạm mạng đã trở thành một mối nguy cơ về an ninh toàn cầu, đến mức từ năm 2021, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc chính thức đưa chủ đề này vào chương trình nghị sự, nơi vốn chỉ bàn về các vấn đề an ninh cấp thiết nhất. Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc cũng nhiều lần cảnh báo về tác động nguy hiểm của tội phạm mạng đối với các quốc gia.

Trong bối cảnh này, việc một quốc gia đơn lẻ xây dựng luật để bảo vệ công dân là cần thiết nhưng chưa đủ. Tội phạm mạng, với bản chất xuyên biên giới và tinh vi, đòi hỏi một hành lang pháp lý mang tính toàn cầu.

“Chúng ta cần văn bản pháp lý quốc tế. Và việc có được Công ước Hà Nội là một điều tích cực, là điều tốt cho tất cả mọi quốc gia”, Đại sứ Bùi Thế Giang nhấn mạnh.

Việt Nam – chủ động và được thế giới ghi nhận

Một câu hỏi quan trọng đặt ra là: Tại sao Hà Nội được chọn là nơi ra đời Công ước? Theo ông Giang, điều này không chỉ là kết quả của nỗ lực quốc tế mà còn phản ánh năng lực và uy tín của Việt Nam. Việt Nam đã chủ động vận động và thuyết phục quốc tế tham gia vào tiến trình xây dựng Công ước, đồng thời thể hiện năng lực số hóa mạnh mẽ cả trong quản trị nhà nước lẫn phát triển xã hội.

Các con số thống kê về người dùng mạng ở Việt Nam càng làm rõ lý do này: 86% thanh thiếu niên là “công dân mạng”, 83,9% sở hữu điện thoại thông minh, và 27% sử dụng Internet ít nhất 5 giờ mỗi ngày. Một thế hệ năng động, tiếp cận nhanh với công nghệ nhưng nhận thức về rủi ro an ninh mạng còn hạn chế. Trong bối cảnh đó, có văn bản pháp lý quốc gia là cần thiết, nhưng một văn bản quốc tế hỗ trợ thanh thiếu niên và cộng đồng mạng lại càng quan trọng.

Tiếng nói Việt Nam trên trường quốc tế

Câu chuyện Công ước Hà Nội cũng phản ánh cách Việt Nam định vị mình trong hội nhập quốc tế. Đại sứ Bùi Thế Giang nhắc đến Nghị quyết 59-NQ/TW của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế, khẳng định hội nhập không chỉ là nhiệm vụ của ngành ngoại giao, mà là sự nghiệp của toàn dân, toàn hệ thống chính trị.

“Chưa bao giờ các dàn ‘nhạc công’ tham gia vào đối ngoại lại nhiều và phong phú như bây giờ”, Đại sứ chia sẻ.
Tuy nhiên, để “bài nhạc” hòa hợp, cần một nhạc trưởng có tâm và tầm, để tiếng nói Việt Nam vang lên rõ ràng và có trọng lượng trên trường quốc tế.

Công ước Hà Nội, theo Đại sứ Bùi Thế Giang, chính là một minh chứng cụ thể cho việc Việt Nam không chỉ tham gia mà còn dẫn dắt trong một vấn đề quốc tế cấp bách. Minh chứng là Lễ ký kết Công ước Hà Nội diễn ra trong 02 ngày 25-26/10/2025 thu hút sự quan tâm của hơn 119 quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia, trong đó 71 quốc gia ký ngay trong ngày đầu tiên, là ghi nhận rõ ràng về vai trò của Việt Nam.

Công ước Hà Nội với “Lời cam kết kép”: Tính pháp lý và giá trị nhân văn

Điểm nhấn quan trọng mà Đại sứ Giang nhấn mạnh là giá trị kép của Công ước Hà Nội: vừa mang tính pháp lý, vừa mang tính nhân văn.

Một văn bản quốc tế mang tính pháp lý: Công ước hình sự hóa các hành vi nguy hiểm, đặc biệt những kẻ chủ mưu trong tội phạm mạng. Văn bản yêu cầu các quốc gia xử lý nghiêm những hành vi nhắm vào người dân lương thiện, thanh thiếu niên và trẻ em dễ bị tổn thương. Điều này vừa bảo vệ quyền lợi cơ bản của công dân, vừa tạo cơ sở pháp lý cho hợp tác quốc tế trong xử lý tội phạm mạng xuyên biên giới.

Giá trị nhân văn của công ước Hà Nội: Một điểm tiến bộ đáng chú ý là Công ước không hình sự hóa trẻ vị thành niên vô tình vi phạm. Trong một thế giới số hóa, nơi thanh thiếu niên tiếp cận công nghệ rất nhanh nhưng nhận thức về rủi ro còn hạn chế, việc không áp dụng hình phạt cứng nhắc là thể hiện tính nhân văn sâu sắc. Đại sứ Bùi Thế Giang đánh giá đây là sự kết hợp hiếm thấy giữa pháp lý và đạo đức, vừa bảo vệ xã hội vừa tạo điều kiện cho thế hệ trẻ học hỏi và phát triển.
 

Với 86% thanh thiếu niên là công dân mạng, việc xây dựng quy tắc rõ ràng, công bằng và hợp lý là thiết yếu. Đại sứ Bùi Thế Giang nhấn mạnh: những quy tắc này phải nhìn thấy tương lai của các em, không thể áp dụng những khung hình phạt cứng nhắc. Đây là cách tiếp cận khôn ngoan, bảo vệ thế hệ trẻ mà vẫn đảm bảo an ninh mạng.

Đại sứ chia sẻ câu chuyện Công ước Hà Nội qua ba “tư cách” của bản thân: Một người ở thập niên 70 của cuộc đời, đã từng cầm súng ngoài chiến trường và là người làm đối ngoại suốt cả đời. Từ kinh nghiệm này, Đại sứ Bùi Thế Giang thấu hiểu giá trị của hòa bình – cả hòa bình trên không gian mạng và trách nhiệm quốc tế. Ở Việt Nam, theo Đại sứ, cần chia sẻ kinh nghiệm, tham khảo quốc tế và làm gương trong cả việc lớn lẫn những quy tắc nhỏ.

“Làm gương” – giá trị bền vững nhất để lan tỏa Công ước Hà Nội

Trước khi kết thúc những chia sẻ của mình tại Diễn đàn tương tác “Đối thoại không biên giới”, Đại sứ Bùi Thế Giang nhấn mạnh hai chữ quan trọng nhất: “Làm gương”. Làm gương trong gia đình, trong nhà trường, trong xã hội, từ cơ quan nhà nước đến các tổ chức xã hội, và quan trọng nhất là trong chính sách: minh bạch, trách nhiệm, nhân văn. Trong thời đại mà thanh thiếu niên sống nhiều trên không gian mạng, chuẩn mực và trách nhiệm của người lớn chính là “vắc-xin” quan trọng nhất. “Làm gương” – giá trị bền vững nhất để lan tỏa Công ước Hà Nội.

Công ước Hà Nội không chỉ là một văn bản pháp lý quốc tế chống tội phạm mạng mà còn là biểu tượng cho sự hội nhập, trách nhiệm và giá trị nhân văn của Việt Nam. Qua đó, Việt Nam khẳng định tiếng nói chủ động, tạo ảnh hưởng tích cực trên trường quốc tế, đồng thời bảo vệ thế hệ trẻ trong môi trường số đầy thách thức. “Lời cam kết kép” – pháp lý và nhân văn – không chỉ là nhiệm vụ đối ngoại, mà còn là sứ mệnh xã hội, thể hiện tư duy chiến lược và tâm huyết của một quốc gia hiện đại trong kỷ nguyên số.

Tìm hiểu quá trình công tác của Đại sứ Bùi Thế Giang:

• Từ 1994 - 2007: Vụ trưởng Vụ Quốc tế Nhân dân (nay là Vụ Đối ngoại Nhân dân), Ban Đối ngoại Trung ương Đảng

• Từ 2007 - 2012: Đại sứ, Phó trưởng Phái đoàn Đại diện Thường trực Việt Nam tại Liên hợp quốc, trong đó là Đại sứ, Phó Đại diện Việt Nam tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc trong 2 năm 2008 - 2009 khi Việt Nam lần đầu tiên được bầu vào cơ quan này

• Từ 2012 - 2016: Vụ trưởng Vụ Tây Âu - Bắc Mỹ, Ban Đối ngoại Trung ương Đảng

• Sau hàng chục năm trực tiếp tham gia rất nhiều hoạt động đối ngoại nhân dân cùng với Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị - xã hội và các tổ chức nhân dân Việt Nam, (trong đó có những hoạt động có thể được coi là góp phần mở đường cho việc bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc và thiết lập quan hệ ngoại giao với Israel), ông từng cùng với Giáo sư Võ Quý và bà Tôn Nữ Thị Ninh là 3 người Việt Nam đầu tiên tham gia với các đối tác Mỹ trong Nhóm Đối thoại Việt-Mỹ về chất độc Da cam/Dioxin. Trong nhiều năm qua, ông còn là Ủy viên Đoàn Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam, Phó chủ tịch Hội Việt-Mỹ và Ủy viên Ban Chấp hành Hội Hữu nghị Việt Nam-Đức.

• Trong nghề “tay trái” phiên dịch và biên dịch tiếng Anh suốt hơn 40 năm qua, ông còn tham gia dịch cabin cho những khóa tập huấn đầu tiên do Việt Nam phối hợp với các đối tác quốc tế tổ chức về hầu như mọi lĩnh vực, đặc biệt về kinh tế thị trường - một lĩnh vực hoàn toàn mới mẻ với Việt Nam - từ khi đất nước mới mở cửa giữa thập niên 1980, góp phần vào việc làm phong phú thêm cho từ vựng tiếng Việt trong những lĩnh vực này.

• Với tư cách phiên dịch, biên dịch và cán bộ chính trị đối ngoại, ông tham gia phục vụ nhiều Đại hội Đảng trong suốt 40 năm qua, bắt đầu từ Đại hội V (1982). Gần đây nhất, ông vẫn tiếp tục được giao chủ trì công tác biên dịch sang tiếng Anh các văn kiện Đại hội XIII của Đảng (2021).
   

Cyber Peace 2025 - Beyond the Hanoi Convention là sự kiện tiếp nối Công ước Hà Nội 2025 – một mốc ngoại giao quan trọng của Việt Nam về bảo vệ trẻ em trên không gian mạng nhằm thúc đẩy vai trò học sinh như Sứ giả số, chủ động đối thoại, lên tiếng và kiến tạo giải pháp cho một không gian mạng an toàn và nhân văn.

Sự kiện do Hệ thống Trường Phổ thông Liên cấp Song ngữ Quốc tế Wellspring phối hợp cùng Bộ Công an - Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an),  diễn ra vào 15/11/2025 có sự tham gia của các Bộ, Ban ngành và tổ chức quốc tế, Liên hợp quốc: Bộ Ngoại giao, Bộ Công an, Bộ Giáo dục & Đào tạo, Bộ Khoa học & Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ, Liên minh Niềm Tin Số, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia Việt Nam, UNICEF Việt Nam, IOGT Việt Nam, … cùng đại diện từ hơn 45 trường học, Hoa hậu Việt Nam và các KOLs. 

Diễn đàn tương tác “Đối thoại không biên giới” với sự tham gia của Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Vinh – Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam cùng các khách mời: Ông Bùi Thế Giang – Phó Trưởng Phái đoàn Việt Nam tại Liên Hợp Quốc (Giai đoạn 2007–2012); Ông Trần Văn Đạt - Vụ Trưởng Vụ giáo dục chính trị và Công tác học sinh sinh viên (Bộ Giáo dục & Đào tạo); Ông Nguyễn Hữu Phú – Phó Vụ trưởng Vụ Luật Pháp và Điều Ước quốc tế (Bộ Ngoại giao); Tiến sĩ Nguyễn Vĩnh Sơn - Tổng Hiệu trưởng Trường Wellspring Hanoi.