Khi con bước vào tuổi Teen: cha mẹ cần nói chuyện bằng con tim hay lý trí?


Làm cha mẹ là hành trình suốt cuộc đời với vô vàn cung bậc cảm xúc, những điều thú vị, những niềm hạnh phúc lớn lao nhưng cũng chứa đựng rất nhiều vất vả, khó khăn, nhất là khi con đang tuổi Teen. Chắc hẳn, có không ít lần các bậc phụ huynh cảm thấy căng thẳng, tức giận và đã ứng xử với con theo cách thức tiêu cực như: quát tháo, cấm đoán, so sánh, chê bai, không lắng nghe… để rồi sau này nghĩ lại, chúng ta thấy giá mà mình làm khác đi với con. Nhưng “làm khác đi” như thế nào để có thể vừa chia sẻ, gần gũi với con như người bạn mà vẫn vừa có thể định hướng và giáo dục con hiệu quả? Làm thế nào để xây dựng được mối quan hệ cha mẹ – con cái tích cực, từ đó giúp con phát triển tốt về năng lực và phẩm chất?

Chìa khóa giải đáp các trăn trở đó đã được trao cho các cha mẹ trong hội thảo “Làm bạn với con tuổi Teen” được tổ chức vào ngày hội Open Day 21/4/2019 tại trường THCS Wellspring với diễn giả là PGS.TS Lê Văn Hảo – chuyên gia tâm lý, Phó viện trưởng viện tâm lý học.

IMG_6978

Hội thảo “Làm bạn với con tuổi Teen” cùng PGS.TS. Nguyễn Văn Hảo tại Ngày hội Open Day trường THCS Wellspring 21/4/2019

Với phong thái hài hước, thấu hiểu và có chiều sâu của TS Hảo, các bậc phụ huynh (cả ông bà và bố mẹ) đã trải qua hơn 3 giờ hội thảo một cách tự nhiên, nhẹ nhàng và rất “thấm”. Tại đây, các cha mẹ không chỉ được cung cấp kiến thức, hướng dẫn kỹ năng mà ai cũng như được sống với con người thật của mình trong vai trò làm cha mẹ. Các phụ huynh đều rất thoải mái cùng nhau chia sẻ về những niềm vui, khó khăn cũng như các tình huống trong quá trình giáo dục con tuổi Teen. Bởi tất cả cùng chung mục đích “Giáo dục trẻ phát triển lành mạnh”.

Để có thể làm tốt vai trò cha mẹ, giúp con có được những hành vi đúng, tích cực và phát huy được năng lực bản thân, cha mẹ cần khởi đầu bằng việc “Hiểu trẻ – hiểu mình”. Bởi chỉ khi chúng ta thực sự hiểu con (hành vi, cảm xúc, sự phát triển…) và hiểu những suy nghĩ, phản ứng của mình với con thì mới có được nền tảng tốt cho việc giáo dục con cái hiệu quả.

Qua quá trình chăm sóc, dạy dỗ con cũng như những chia sẻ của các cha mẹ, mọi người đều nhận ra rằng: Thì ra, con chống đối, bướng bỉnh, im lặng, thất thường… là bình thường trong quá trình phát triển của tuổi Teen. Hơn nữa, sự khác biệt của trẻ cũng là bình thường, tự nhiên bởi trên trái đất, không có ai giống ai. Từ đó, cha mẹ nhận thấy cần thiết phải thấu hiểu và tôn trọng những tính cách khác nhau của trẻ. Cha mẹ cũng cần đem đến cho các con cảm nhận được cảm giác an toàn, yêu thương, tôn trọng, thông cảm và nhất là thấy có giá trị. Đặc biệt, cha mẹ cũng nhận ra rằng việc con mắc lỗi cũng là bình thường, tự nhiên bởi “ai mà không mắc lỗi?”. Do đó, hãy coi việc trẻ mắc lỗi là cơ hội cho chúng trải nghiệm, học tập để trưởng thành hơn.

IMG_8771 IMG_8773

Các bậc phụ huynh chăm chú theo dõi những chia sẻ của PGS.TS Nguyễn Văn Hảo

Xã hội hiện đại đặt ra thách thức lớn với cha mẹ, nhất là khi có con tuổi Teen, đó là dường như điều kiện chăm sóc về y tế, giáo dục,.. tăng lên thì việc làm cha mẹ dường như khó khăn hơn và “hành vi được coi là chưa ngoan của trẻ thì đang có xu hướng tăng lên, bởi hành vi của con người chính là kết quả của sự tương tác giữa cá nhân và môi trường. Vậy nên làm thế nào với con để con ứng xử tốt hơn và mối quan hệ cha mẹ – con cái cũng tích cực hơn? Câu trả lời chính là: Nền tảng cho mối quan hệ cha mẹ và con cái chính là Tạo sự ấm áp (con tim) và thiết lập cấu trúc (lý trí).

Hay nói cách khác, mối quan hệ cha mẹ con cái tích cực được tạo dựng từ sự kết hợp của tình yêu thương và kỹ năng làm cha mẹ. Công thức đó tưởng đơn giản nhưng không phải cha mẹ nào cũng có thể làm tốt. Không ai yêu thương con bằng cha mẹ, nhưng liệu cách yêu thương của cha mẹ đã phù hợp chưa? Đã thể hiện đúng chưa? Có giúp cho trẻ trở nên tốt hơn không? Thông thường, các cha mẹ thường giao tiếp và thể hiện cảm xúc với con theo 4 cách: Gạt bỏ, Đàn áp/phản đối, Tự do/Tùy tiện và Hướng dẫn cảm xúc. 3 cách giao tiếp đầu tiên thường khiến mối quan hệ cha mẹ – con cái trở nên lạnh nhạt, hằn học, ghét nhau… nhưng cách giao tiếp “Hướng dẫn cảm xúc” là cách giúp mối quan hệ cha mẹ – con cái ấm áp, tin tưởng và giúp trẻ phát triển tốt. Các bậc cha mẹ đã được thực hành theo 5 bước của phong cách “Hướng dẫn cảm xúc”:

Bước 1: Nhận biết cảm xúc của con

Bước 2: Coi đó là cơ hội để kết nối, giáo dục con

Bước 3: Đọc tên cảm xúc của con

Bước 4: Thể hiện sự đồng cảm và thấu hiểu.

Bước 5: Giải quyết vấn đề

Ngoài xây dựng phong cách cha mẹ như trên, thầy Hảo cũng giúp các phụ huynh cùng thực hành cách giao tiếp bằng mẫu câu đơn giản, dễ nhớ và dễ áp dụng với không chỉ con cái mà với cả những mối quan hệ khác.

Khi con…. (Mô tả sự kiện)

Bố mẹ cảm thấy…. (Gọi tên cảm xúc)

Bởi vì…. (Giải thích lý do cho cảm xúc)

Bố mẹ mong… (Nói rõ mong đợi/giải pháp)

Sau khi thực hành, các cha mẹ đều nhận ra cách thức như vậy đã làm dịu cả hai phía, cha mẹ và con cái, từ đó giữa cha mẹ và con cái có chiếc cầu kết nối hiệu quả hơn, tích cực hơn.

Tuy nhiên, trước câu hỏi “hóc búa” của phụ huynh: “Nếu tôi đã cố gắng thử các cách mà con không thay đổi thì tôi cần làm gì?”. Nhẹ nhàng và nhiều ẩn ý, TS Hảo đã trả lời: “Khi cha mẹ thay đổi thì con thay đổi. Hãy xây dựng mối quan hệ tích cực với con, chắc chắn cha mẹ sẽ ảnh hưởng đến con theo cách tích cực”.

Hội thảo đã đem đến rất nhiều điều ý nghĩa cho các bậc phụ huynh. Với bố của một WISHer lớp 6A2, “Hội thảo tuy ngắn nhưng tôi thấy rất bổ ích. Tôi nhận ra điều quan trọng nhất trong cuộc sống là những mối quan hệ tốt đẹp. Đó mới là giá trị quý giá mà ông bà, cha mẹ đem đến cho con cháu chứ không phải là những thứ vật chất”. Còn bố mẹ của một WISHer lớp 5A3 thì chia sẻ: “Khi chưa tham gia hội thảo này, tôi nghĩ là con “bật lại” bố mẹ như thế là “hỏng” rồi. Thì ra không phải vậy, đó là quá trình con đang trưởng thành. Chỉ có điều, bố mẹ sẽ cần hướng dẫn con cách thể hiện quan điểm một cách tôn trọng. Tôi thích một người con độc lập và tôn trọng chứ không phải là một người con ngoan theo quan niệm từ trước tới nay”. Rất nhiều những cảm xúc, những chia sẻ, những suy tư và đặc biệt là quyết tâm thay đổi cho chính các bậc làm cha, làm mẹ trong cách giáo dục con.

Tin tưởng rằng ngay sau hội thảo này, tất cả các cha mẹ sẽ bắt đầu thay đổi trong chính suy nghĩ, giao tiếp và cách giáo dục của mình để bắt đầu xây dựng mối quan hệ tích cực với con, để bắt đầu “tạo dựng” những người con tuổi Teen độc lập, sáng tạo, có trách nhiệm, biết yêu thương và tôn trọng.

Nguyễn Thị Hoa – Phòng Tâm lý học đường – Trường Trung học Wellspring